شاید بتوان تاریخ شروع
منبت کاری، به معنای کنده
کاری روی چوب را زمانی
دانست، که انسان نخستین
بار با ابزاری برنده چوب
را تراشیده است. ولی مدار
معتبری از پیشینیان این
هنر، در دست نداریم. زیرا
عمر چوب کوتاه است و به
مرور زمان از بین می رود.
اما در کشور ما، آثاری از
منبت کاری های نسبتاً
قدیمی بر روی درب مقابر
ائمه اطهار، امام زاده ها
(ع) و منبرها به جای
مانده است، که حدود 900
تا 100 سال قدمت دارند.
اکنون قدمی ترین درب چوبی
منبت کاری شده در موزه
اکبر آباد هندوستان
نگهداری می شود، که متعلق
به کاخ سلطان محمود غزنوی
بوده است.
در ایران نیز، چند درب
چوبی متعلق به قرون چهارم
و پنجم هجری موجود است.
کنده کاری این درب ها به
صورت شاخ و برگ و کتیبه
های مختلف ، با آیه های
قرآنی است (در اصفهان و
قزوین). یکی از زیباترین
آثار منبت کاری ایران،
رحلی است که در موزه
متروپولتین نیویورک
نگهداری می شود که علاوه
بر تزئینات شاخ و برگ به
سبک ساسانی ، نام 12 تن
از ائمه معصومین (ع) بر
روی آن دیده می شود. در
عصر حاضر نیز، هنر صنعت
منبت ، در گوشه و کنار
ایران و استان همدان رواج
دارد.
در استان همدان، برای
منبت کاری ، معمولاً از
چوب های آبنوس ، شمشاد و
گردو استفاده می کنند.
ولی چوب های گردو و آبنوس
، چون محکم تر و چرب تر
هستند ، دوام بیشتری
دارند. ولی در ایران و
خصوصاً استان همدان، به
خاطر فراوانی چوب گردو،
اکثراً از این نوع چوب
استفاده می کنند.
تولید انواع صنایع دستی
چوبی مانند: خراطی ، ظریف
کاری ، منبت کاری ، از
دیرباز در مناطق شهری
تویسرکان ، ملایر و سرکان
رواج داشته است. در
سالهای اخیر علاوه بر
شهرهای مذکور در روستاهای
جیجانکوه و اشترمل ، از
توابع تویسرکان و
روستاهای دهنو، آورزمان،
حسین آباد شاملو و بخش
جوکار از توابع ملایر
نیز، به تولید این صنعت
می پردازند.
شایان ذکر است، که در
روستاهای جیجانکوه و
اشترمل تعداد کثیری از
اهالی به
تولید مصنوعات منبت
اشتغال دارند ، تا
جایی که به یکی از مراکز
مهم این صنعت، از لحاظ
کمی و کیفی مبدل شده اند.
نوع تولیدات منبت استان
معمولاً شامل :
تخت خواب، پا تختی، انواع
میز توالت، میزگرد، میز
عسلی، میز غذا خوری ،
مبل، انواع کمد بوفه،
ویترین ، کنسول و غیره می
باشند.
اکثر شهرهای استان و خصوصاً همدان، نهاوند و تویسرکان از
قدمت بسیار بالایی برخوردارند. هرودت مورخ یونانی، نام
همدان را اکباتان ثبت کرده است و بنای این شهر را را به
دیااکو، موسس سلسله ی مادها نسبت داده است.
هخامنشیان، همدان باستان را به نام هگمتانه ( به معنی محل
اجتماع ) و به عنوان پایتخت تابستانی خود برگزیده بودند،
که اولین پایتخت نخستین تشکیلات حکومتی در ایران بوده است.
کاوشهای باستان شناسی انجام شده در تپه ی گیان نهاوند و
محوطه حیقوق نبی و مهاجرت حضرت حیقوق نبی به تویسرکان ( در
حدود 700 سال قبل از میلاد) و وجود تپه ی باستانی باباکمال
در تویسرکان و تپه ی باستانی نوشیجان در نزدیکی ملایر نیز
حاکی از قدمت این سه شهر می باشند.
همچنین آثار تاریخی و فرهنگی متعدد موجود در همدان، موجب
شد تا در جلسه ای مورخه 2/2/1370 شورای عالی شهرسازی و
معماری کشور، این شهر به عنوان یکی از شش شهر تاریخی و
فرهنگی کشور شناخته شود.